โฟโตเคมิคัลออกซิแดนท์

โฟโตเคมิคัลออกซิแดนท์ คือ มลพิษขั้นทุติยภูมิ ที่เกิดจากปฏิกิริยา Photochemical Oxidation โดยมีก๊าซออกไซด์ของไนโตรเจน (NOx) และ ไฮโดรคาร์บอน (HC) จากไอเสียยานพาหนะ สถานที่เก็บกักน้ำมัน กลั่นน้ำมัน และกระบวนการพ่นสี เป็นสารตั้งต้น และมีรังสีอุลตราไวโอเลตเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา ซึ่งโมเลกุลของออกซิเจนจะทำให้เกิดการออกซิไดซ์สารต่าง ๆ ในอากาศไปเรื่อย ๆ จนไม่สามารถออกซิไดซ์ต่อไปได้อีก และทำให้เกิดสารประกอบต่าง ๆ ได้แก่ สารประกอบพวกอัลดีไฮด์ (Aldehydes) คีโตน (Ketones)  Peroxy Acetyl Nitrate (PAN) และโอโซน (O3) ซึ่งมีฤทธิ์ต่อสุขภาพทำให้แสบตา ระคายเคืองต่อทางเดินหายใจ และมีอันตรายต่อวัตถุประเภทยางทำให้เสื่อมสภาพ รวมทั้งเป็นอันตรายต่อพืชบางชนิด เช่น ใบยาสูบ

ก๊าซโอโซนเป็นสารโฟโตเคมีคัลออกซิแดนท์ที่เกิดจากปฏิกิริยา Photochemical Oxidation ระหว่างสารประกอบไฮโดรคาร์บอนและก๊าซออกไซด์ของไนโตรเจน โดยมีแสงแดดเป็นตัวเร่งปฏิกิริยา เช่นเดียวกับสารโฟโตเคมีคัลออกซิแดนท์ชนิดอื่น ๆ ดังแสดงในรูป1 ซึ่งก่อให้เกิดสภาพที่เรียกว่า Photochemical Smog มีลักษณะเหมือนหมอกสีขาว ๆ ปกคลุมอยู่ทั่วไปในอากาศ โดยทั่วไปแล้วก๊าซโอโซนก่อให้เกิดการระคายเคืองตา และระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจ ความสามารถในการทำงานของปอดลดลง เหนื่อยเร็ว โดยเฉพาะในเด็ก คนชรา และคนที่เป็นโรคปอดเรื้อรัง

รูปที่ 1 แผนภูมิการเกิดโฟโตเคมีคัลออกซิแดนท์
ที่มา : Elsonm D, (1987)